Τσάι του βουνού
Τσάι του βουνού: τι είναι και πώς το φτιάχνουμε σωστά
Ο σιδερίτης της Πίνδου, πώς καλλιεργείται και μαζεύεται, και πώς θα πετύχετε ένα αρωματικό φλιτζάνι κάθε φορά.
Το τσάι του βουνού είναι ίσως το πιο αγαπημένο ελληνικό αφέψημα. Δεν είναι «τσάι» με τη στενή έννοια (δεν προέρχεται από το φυτό Camellia sinensis), αλλά τα αποξηραμένα κλωνάρια, φύλλα και άνθη του σιδερίτη (Sideritis), ενός αρωματικού φυτού που φυτρώνει στα βουνά της Ελλάδας και των Βαλκανίων.
Ένα φυτό των βουνών
Στην Ελλάδα απαντούν αρκετά είδη σιδερίτη, το καθένα στη δική του οροσειρά. Στην Πίνδο συναντάμε τον Sideritis raeseri, ενώ βορειότερα κυριαρχεί ο Sideritis scardica. Ο σιδερίτης αγαπά τα ψηλά, ηλιόλουστα και πετρώδη εδάφη: συνήθως τον βρίσκουμε πάνω από τα 1.000 μέτρα, εκεί που τα καλοκαίρια είναι δροσερά και οι χειμώνες βαριοί.
Το Μεσολούρι, όπου βρίσκεται το κτήμα μας, είναι στα 1.020 μέτρα. Αυτό το υψόμετρο δεν είναι λεπτομέρεια: όσο πιο ψηλά, τόσο πιο αργά ωριμάζει το φυτό και τόσο πιο έντονο είναι το άρωμά του.
Καλλιέργεια αντί για άγριο μάζεμα
Για χρόνια το τσάι του βουνού μαζευόταν από τη φύση. Η υπερσυλλογή όμως έχει μειώσει δραματικά τους άγριους πληθυσμούς σε αρκετά βουνά, και η εμπορική συλλογή άγριου σιδερίτη απαγορεύεται στην Ελλάδα ήδη από το 1981. Γι’ αυτό εμείς το καλλιεργούμε στα χωράφια μας, με βιολογικές μεθόδους, ώστε να προστατεύεται το φυτό στη φύση και να ξέρουμε ακριβώς τι φτάνει στο φλιτζάνι σας.
Ο σιδερίτης θερίζεται μία φορά τον χρόνο, την εποχή που τα κλωνάρια του γεμίζουν μικρά κίτρινα άνθη. Στα ορεινά αυτό γίνεται συνήθως μέσα στο καλοκαίρι. Τα κλωνάρια στεγνώνουν στη σκιά, ώστε να κρατήσουν το χρώμα και το άρωμά τους, και στη συνέχεια τα δένουμε σε ματσάκια ή τα ψιλοκόβουμε για τα φακελάκια.
Πώς φτιάχνουμε ένα καλό φλιτζάνι
Δεν υπάρχει ένας μόνο «σωστός» τρόπος, αλλά αυτός είναι ο δικός μας:
- Δόση: ένα κλωναράκι ή μια κουταλιά του γλυκού ψιλοκομμένο τσάι για κάθε φλιτζάνι. Για πιο δυνατή γεύση, βάλτε λίγο παραπάνω.
- Νερό: νερό που μόλις έβρασε. Αν θέλετε πιο απαλό άρωμα, αφήστε το ένα λεπτό να πέσει λίγο η θερμοκρασία.
- Σκέπασμα: σκεπάστε το φλιτζάνι ή την τσαγιέρα. Έτσι τα αρωματικά έλαια μένουν μέσα στο ρόφημα και δεν φεύγουν με τον ατμό.
- Χρόνος: 5 με 10 λεπτά. Όσο περισσότερο, τόσο πιο έντονο το χρώμα και η γεύση.
- Σερβίρισμα: σουρώστε και, αν θέλετε, προσθέστε μέλι, μια φέτα λεμόνι ή ένα ξυλάκι κανέλα.
Πολλοί στα χωριά το βράζουν απευθείας μαζί με το νερό για λίγα λεπτά. Δοκιμάστε και τους δύο τρόπους και κρατήστε αυτόν που σας αρέσει.
Και κρύο
Το καλοκαίρι, φτιάξτε μια κανάτα τσάι του βουνού, αφήστε το να κρυώσει και βάλτε το στο ψυγείο με λίγο λεμόνι και φύλλα δυόσμου. Μπορείτε επίσης να το αφήσετε «κρύο εκχύλισμα»: κλωνάρια σε κρύο νερό, στο ψυγείο για περίπου 12 ώρες.
Τι λέει η επιστήμη
Ο σιδερίτης έχει μακρά παράδοση χρήσης στην Ελλάδα. Η Επιτροπή Φαρμάκων Φυτικής Προέλευσης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA/HMPC) έχει αξιολογήσει το Sideritis herba (μεταξύ άλλων τα είδη S. scardica και S. raeseri) ως παραδοσιακό φυτικό προϊόν για αφέψημα. Αυτό σημαίνει ότι η χρήση του στηρίζεται κυρίως στη μακρόχρονη παράδοση και όχι σε κλινικές μελέτες. Τα προϊόντα μας είναι τρόφιμα και όχι φάρμακα: τα απολαμβάνουμε για τη γεύση και το άρωμά τους.